Gelecekteki Kendinize Not Bırakmak

Bir işi bırakırken çoğu insan sonraki adımı hatırlayacağını varsayar. Birkaç gün sonra dosyayı açtığında ise nerede kaldığını, neyi denediğini ve neden o yolu seçtiğini hatırlamaz. Aynı sorun evde de yaşanır: bir yıl önce sakladığınız bir parçanın hangi cihaza ait olduğunu, bir kutunun içinde ne olduğunu ya da bir belgeyi neden sakladığınızı bilemezsiniz. Bütün bu durumların ortak nedeni aynıdır; geleceğe bir bilgi bırakılmamıştır. Gelecekteki kendinizi, bugünkü bilgilerinizi paylaşmadığınız bir başkası gibi düşünmek, bu sorunu büyük ölçüde çözer.

Bu yazıda kendinize not bırakmanın neden bu kadar işe yaradığını, iyi bir notun neleri içerdiğini ve bu alışkanlığın hangi alanlarda karşılığını verdiğini ele alıyoruz.

Doğadan bir benzetme

Kaynağı geleceğe saklama davranışı yalnızca insanlara özgü değildir. Bazı türler yiyeceklerini biriktirir ve sonradan geri döner; ancak bu geri dönüşün her zaman başarılı olmadığı bilinir. Sincapların sakladığı tohumların bir kısmını unutması bunun bilinen örneğidir ve ilginç biçimde ormanların yayılmasına katkı sağlar.

İnsan tarafında ise unutmanın böyle bir yan faydası yoktur. Saklanan ama nerede olduğu ya da neden saklandığı bilinmeyen şeyler, çoğunlukla ikinci kez alınır ya da hiç kullanılmaz. Aradaki fark, işaretleme alışkanlığıdır.

Gelecekteki kendiniz bir yabancıdır

Bugün apaçık görünen bağlam, birkaç ay içinde kaybolur. Bir notu yazarken sahip olduğunuz bilgi, o notu okurken elinizde olmayacaktır. Bu yüzden not, size değil sizi tanımayan birine yazılır gibi hazırlanmalıdır.

Pratik ölçüt şudur: bu not, konuyu bilmeyen birine anlamlı geliyor mu? Geliyorsa altı ay sonraki size de anlamlı gelecektir. Yalnızca kısaltmalardan ve ipuçlarından oluşan notlar, yazıldığı gün dışında işe yaramaz.

İyi bir notun üç parçası

Kendinize bırakacağınız notta üç bilgi bulunmalıdır: ne yapıldı, sırada ne var ve neden bu yol seçildi. Üçüncü bilgi en çok atlanan ve en değerli olandır.

Gerekçe yazılmadığında, geri dönen kişi aynı değerlendirmeleri baştan yapar. Denenmiş ve elenmiş bir seçenek yeniden denenir. "Şu yolu denedim, şu nedenle olmadı" cümlesi, saatlerce süren bir tekrarı önler.

İşi bırakırken not almak

En verimli an, işe başlarken değil bırakırkendir. İş üzerindeki bilgi o anda en tazedir ve tek satırlık bir not, geri dönüşün en zor kısmını ortadan kaldırır.

Bu notun içeriği çok basit olabilir: "Buraya kadar geldim, sıradaki adım şu." Bu cümle, ertesi gün işe başlama süresini belirgin biçimde kısaltır. Geri dönüş maliyetinin büyük kısmı, nerede kalındığını yeniden bulmaktan doğar.

Nesneleri işaretlemek

Aynı ilke fiziksel eşya için de geçerlidir. Bir kutuya ne konduğunu yazmak, bir yedek parçanın hangi cihaza ait olduğunu etiketlemek, bir kabloyu adlandırmak birkaç saniye alır ve yıllarca zaman kazandırır.

Etiketlerde de aynı kural geçerlidir: içerik değil, arama biçimi düşünülerek yazılmalıdır. "Mutfak" yazan bir kutu bir şey söylemez; "mutfak, yılbaşı takımı, nadiren kullanılır" yazan kutu ise doğrudan bulunur.

Tarih ve kaynak eklemek

Bir nota tarih koymak, ona bir ömür verir. Üç yıl önce yazılmış bir teknik not ile geçen ay yazılmış olan aynı değerde değildir. Tarihsiz notlar, güncelliği bilinmediği için güvenle kullanılamaz.

Aynı şekilde bilginin nereden geldiğini yazmak da yararlıdır. Kaynağı belli olan bir bilgi, gerektiğinde doğrulanabilir ya da güncellenebilir. Kaynaksız notlar zamanla belirsiz hatıralara dönüşür.

Nadiren yapılan işleri belgelemek

Yılda bir kez yapılan işler, en çok unutulanlardır: bir cihazın kış bakımı, bir başvurunun yenilenmesi, bir kurulumun sıfırlanması. Bu işler her seferinde yeniden öğrenilir.

Bu tür işleri yaparken adımları kısaca yazmak, bir sonraki yıl için hazır bir kılavuz üretir. Belgeleme için en uygun an, işi yaparken yaşanan andır; sonradan yazmaya çalışmak hem eksik kalır hem de genellikle ertelenir.

Notun bulunabilir olması

Yazılmış ama bulunamayan not, yazılmamış sayılır. Bu yüzden notun nereye konduğu, içeriği kadar önemlidir. En iyi yer, o bilginin gerektiği anda bakılacak olan yerdir: cihazın üzerine yapıştırılan küçük bir etiket, ilgili klasörün içine konan bir dosya, takvimde tekrarlanan bir hatırlatma.

Genel bir not defterine yazılan bilgiler, çoğunlukla tekrar okunmaz. Bilgiyi kullanılacağı bağlama yerleştirmek, en güvenilir hatırlatma yöntemidir.

Küçük bir alışkanlık, büyük bir birikim

Bu alışkanlık, tek tek bakıldığında önemsiz görünen küçük hareketlerden oluşur: bir etiket, bir tarih, bir cümlelik gerekçe. Ancak birkaç yıl içinde ortaya çıkan birikim, kişisel bir kılavuza dönüşür.

Bu birikimin en somut faydası şudur: aynı şeyi ikinci kez çözmek zorunda kalmazsınız. Bir kez anlaşılan konu, bir kez bulunan çözüm ve bir kez kurulan düzen, gelecekte size hazır olarak geri döner. Gelecekteki kendinize bırakacağınız en değerli şey de budur.